Clausewitz.nl

Na lang ploeteren, uiteindelijk tóch gelukt!

Ik heb m'n Apple Power Macintosh G3, beter bekend als de 'Beige G3' uiteindelijk onder Ubuntu aan de praat gekregen.

Waarom Ubuntu op een Macintosh? Daar zijn eigenlijk twee redenen voor. Ten eerste omdat het kán, of eigenlijk: mogelijk zou moeten zijn, en ten tweede omdat de Beige G3 onder Mac OS 9.2 nou niet meer echt up to date genoemd kan worden.

OSX was in het laatste geval voor mij niet echt een optie om een aantal redenen:

• ik zou het aan moeten schaffen (de Mac is een klein hobbyproject en de hardware vond ik al duur genoeg);
• de Beige G3 ondersteunt OSX slechts tot versie 10.2;
• verschillende onderdelen van de Beige G3 worden onder OSX helemáál niet ondersteund (o.a. de SCSI-poort);
• ik zou nog steeds een gebrek aan software hebben.

Al deze problemen worden in principe volledig ondervangen door gebruik te maken van een (gratis) Linuxvariant. Het is daarbij wel zaak om eens uitgebreid op zoek te gaan naar Linuxdistributies welke de Powermac nog ondersteunen. De Beige Powermacs zijn al behoorlijk op leeftijd (tweede helft negentiger jaren) en er zijn niet veel distributies meer over met ondersteuning voor de Powermac.

Bijkomend probleem is dat mijn Powermac een zogenaamde 'Old World' computer is. Dit wil zeggen dat het een Macintosh is van vóór de introductie van de welbekende iMac (1998), met als voornaamste verschil een totaal andere firmware (BIOS, voor de pc-freaks onder ons) welke niet in staat is direct Linux van cd of harde schijf op te starten. Om dit voor elkaar te krijgen zijn wat kunstgrepen nodig, welke verderop zullen worden vermeld.

De G3 die ik ga gebruiken is al een oudje en technisch enigszins te vergelijken met een simpele Pentium II computer: hij maakt gebruik van SDR-SDRAM dimms, IDE-drives, heeft onboard video en geluid en heeft tevens een onboard 10 Mbps netwerkaansluiting. De computer is behoorlijk opgewaardeerd met een grotere en snellere harde schijf, een veel krachtige (PCI) videokaart, meer geheugen en een snellere processor. Al met al ruim voldoende om te gebruiken als leuk Ubuntuspeeltje.

Eén van de nog steeds verkrijgbare distributies met ondersteuning voor mijn Powermac is Ubuntu, alhoewel deze ondersteuning in de recentere edities ook is afgenomen. Na veel versies geprobeerd te hebben, ben ik uiteindelijk aangeland bij Ubuntu 6.06. Dit is een zogenaamde LTS-versie, waarbij updates voor een veel langere termijn worden uitgebracht dan bij de gewone releases.

Omdat de Beige G3 nog wel eens tegen wil stribbelen bij het installeren van Ubuntu (dit gebeurt trouwens ook bij andere Linuxdistributies), heb ik gebruik gemaakt van de 'Alternate'-cd in plaats van de gewone cd. Mocht je dus neigingen krijgen hetzelfde te gaan proberen: bespaar je veel tijd en ga voor de Alternate-distributie.

Belangrijk in dit verhaal is, zoals ik hiervoor al heb aangestipt, dat het hier om een 'Old World' Mac gaat. Deze Mac is dus níet in staat om zelfstandig Ubuntu te starten, of het nu van cd-rom of van harde schijf is. Het is dan ook een vereiste dat er een partitie op de harde schijf staat waarmee de computer kan opstarten met behulp van het klassieke Apple besturingssysteem. Zelf maak ik hiervoor gebruik van OS 9.2.2, de laatste versie voordat Apple overstapte op het thans welbekende OSX.

Gaan we dan:
begin met het opstarten van de OS9 installatie cd-rom om daarmee de G3 te voorzien van zijn eerste besturingssysteem. Het installeren is simpel: stop de cd-rom in de computer, zet de computer aan en met een beetje geluk (als er tenminste nog geen besturingssysteem op de harde schijf is geïnstalleerd) wordt er meteen van de cd-rom gestart. Als dit onverhoopt niet gebeurt, druk dan tijdens het aanzetten de 'c'-toets in en blijf deze vasthouden tot de computer is opgestart.

Vervolgens moet er een partitie aangemaakt worden op de harde schijf waar OS9 op zal belanden. De grootte maakt niet zoveel uit, als je maar voldoende ruimte overhoudt voor Ubuntu. De door mij gebruikte harde schijf is 80 GB groot, waarvan ik 2 GB gebruikt heb voor OS9. Ik heb daarbij gekozen voor het standaard bestandsformaat 'HFS'. Je kunt ook gebruik maken van 'HFS+', wat voor minder slackspace zou moeten zorgen.

Volgende stap: het programma BootX zorgt ervoor dat mijn G3 in staat is zowel de Ubuntu installatie-cd als, na de installatie, Ubuntu zelf te starten. BootX is hier te vinden. Ik heb het bestand uitgepakt en op de harde schijf van de Mac gedeponeerd, uiteraard in zijn eigen map genaamd BootX.

BootX heeft voor het starten van de installatie van Ubuntu twee bestanden nodig: de kernel van Ubuntu en een bijpassend bestand dat een ramdisk aanmaakt. Beide bestanden zijn op de cd van Ubuntu te vinden en wel in de map 'install/powerpc'. Vmlinux is de te gebruiken kernel, initrd.gz is de te gebruiken ramdisk. Beide bestanden heb ik gekopieerd naar de map' Linux Kernels' welke te vinden is in de BootX-map.

Vervolgens wordt het tijd om BootX te starten. Het BootX-venster bevat enkele opties. Kies de net gekopieerde kernel en ramdisk om mee te starten. Sla deze instellingen op vóór je Linux start! De installatie start je vervolgens door op de knop 'Linux' te klikken (goh!).

Ik heb nog enige tijd zitten knoeien voor ik de installatie zover had dat deze van start ging: na wat proberen bleek het aanvinken van de optie 'video off' dit probleem op te lossen. Waarschijnlijk is mijn videokaart (een Radeon 9200) de oorzaak van het tegenstribbelen. Een nog mooiere oplossing is echter om in de regel 'More kernel arguments' het volgende commando in te kloppen:

• video=atyfb:vmode14,cmode:32,mclk:63

Dit zorgt voor een volledig weergave van de installatieprocedure zelf en de tussenliggende schermen, waarbij de tussenliggende schermen beter leesbaar zijn dan bij 'video off'. 'Video off' heeft bij mij namelijk ten gevolge dat de console (welke aan het einde van de installatie absoluut noodzakelijk is!) slechts met beperkte helderheid werkt en daardoor wat lastig leesbaar is.

De installatieprocedure van Ubuntu zelf wijst zich vanzelf, met dien verstande dat er even opgelet moet worden bij het partitioneren van de harde schijf. De standaardinstalling van Ubuntu is om de hele schijf te wissen en te gebruiken voor de installatie. Da's natuurlijk niet de bedoeling omdat de MacOS partitie nodig is om BootX te starten welke vervolgens Linux weer aan de praat moet zien te krijgen! Ik koos dan ook voor om de optie 'Gebruik vrije ruimte' te gebruiken en daarin door Ubuntu twee partities aan te laten maken.

Let hierbij tevens op de door de door OS9 gebruikte partitie welke als het goed is ook wordt weergegeven onder vermelding van het bestandssysteem 'HFS'. Bij mij was deze geïnstalleerd op '/dev/hda6'. De ROOT-partitie van Ubuntu kwam op 'dev/hda7' en de swap-partitie is beland op '/dev/hda8'. HFS en ROOT zijn belangrijk om de installatie van Ubuntu uiteindelijk te kunnen voltooien: noteer deze dan ook!

Tegen het einde van de installatieprocedure (dat duurt wel even, trek er gerust een hele ochtend, middag of avond voor uit) wordt er aangegeven dat de bootloader niet kan worden geïnstalleerd. Lilo en Grub (de bootloaders) werken namelijk allebei niet op een Old-World Mac, vandaar dat we terug zullen grijpen op de MacOS partitie met BootX.

Nu komt het belangrijkste gedeelte van de hele installatie: beëindig de installatie nog niet (verlaat dus het scherm waarin gemeld wordt dat de bootloader niet geïnstalleerd kan worden nog niet!).

Druk op ALT-F2 (de ALT-toets wordt bij Apple ook vaak de Option-toets genoemd, moet je ook maar weten als Mac-n00b). Er verschijnt nu een consolescherm met het verzoek om op 'enter' te drukken. Doe dat!

Tik de volgende opdrachten een voor een in en druk na elke regel op 'enter':

• cd /target
• mkdir hfs
• mount /dev/hda6 hfs -t hfs

Let op: hda6 is de partitie waar MacOS op is geïnstalleerd en kan per computer verschillen!

Als je gebruikt hebt gemaakt van het bestandssysteem HFS+ bij de installatie van MacOS, wordt de laatste regel:

• mount /dev/hda6 hfs -t hfsplus

Je kunt nu de bestanden van de MacOS schijf lezen via de HFS-directory Controleer dit door 'ls hfs' in te typen. Als het goed is wordt er een forse rij bestanden en mappen weergegeven, waaronder de map 'Systeemmap'. In deze laatste map heb ik een nieuwe map aangemaakt met de naam 'Kernels' met behulp van het commando:

• mkdir hfs/Systeemmap/Kernels

Vervolgens kun je de bij de installatie aangemaakte kernel en ramdisk naar de net aangemaakte map kopiëren door middel van de volgende twee opdrachten:

• cp boot/vmlinux hfs/Systeemmap/Kernels
• cp boot/initrd.img hfs/Systeemmap/Kernels

Het belangrijkste (en meest tijdrovende) deel is nu achter de rug.
Druk op ALT-F1 (of Option-F1, whatever you like) om terug te springen naar de installatieprocedure van Ubuntu en laat deze de installatie beëindigen en rebooten.

De computer start, als het goed is, MacOS weer op. Open de BootX-map. Hierin bevindt zich een map met de naam 'Linux Kernels' waarin, als het goed is, zich de eerder voor de installatie gebruikte kernel en ramdisk bevinden. Wis deze allebei, zodat je een lege map overhoudt.

Open vervolgens de Systeemmap. Hierin bevindt zich de eerder aangemaakte map met de naam 'Kernels' waarin, als het goed is, zich de tijdens het einde van de installatie gekopieerde kernel en ramdisk bevinden. Kopieer deze allebei naar de map 'Linux Kernels' in de BootX-map.

Start BootX en ga naar 'Options' om de goede ramdisk te selecteren. Ga vervolgens naar de regel 'More kernel arguments' en zet daar 'root=/dev/hda7' (/hda7 kan per computer verschillen, het is de partitie waar de root van Ubuntu is opgeslagen). De optie 'no video' moest in mijn geval aangevinkt zijn, maar dit verschilt sterk. Bij het gebruik van onboard video hoeft dit waarschijnlijk niet.

Als alle instellingen naar tevredenheid zijn aangepast (speel hier wat mee om de voor jou optimale instellingen te vinden), kies je voor 'Save to prefs', zodat de instellingen opgeslagen worden.

Nu komt het grote ogenblik: kies voor de optie 'Linux' en wacht af. Als het goed is, start na enige tijd Ubuntu op en kun je inloggen met de gebruiker die je tijdens de installatieprocedure hebt aangemaakt. Vanwege de optie 'No video' lijkt er bij mij in eerste instantie niets te gebeuren (het AppleOS scherm blijft in beeld), maar uiteindelijk krijg ik het inlogscherm van Ubuntu voor mijn neus.

Er zijn nog een paar kleinere problemen die ik op moet lossen:

• de Powerlogix cpu-upgrade van 1 GHz draait maar op 433 MHz. Logisch, aangezien de software welke hem softwarematig op 1 GHz zet alleen onder MacOS draait. Maar ik wil toch wel wat meer snelheid...
• de onboardnetwerkkaart laat maar een beperkte hoeveelheid data door, het ontvangen en verzenden van grotere bestanden duurt érg lang. Even checken dus. Wsl op te lossen met een oude 10 Mbps hub.

Afwijkingen bij recentere Ubuntu-varianten:

• 7.04 en 8.04 maken geen twee, maar drie partities aan: /hda7 voor boot, /hda8 voor root en /hda9 voor swap. Handmatig aanmaken werkt beter: twee partities (root & swap) is prima;
• 7.04 en 8.04 vernielen als gevolg van het vorenstaande bij mij het bootblock van de harddisk zodat MacOS niet meer start. Dit is simpel op te lossen door de installatiecd-rom van MacOS in de computer te proppen, de computer op te starten en de harddiskdriver opnieuw op de schijf te zetten.

Al met al heb ik nu een prima bruikbare en redelijk vlotte computer tot mijn beschikking met een up-to-date browser, een overvloed aan software en een veelheid aan mogelijkheden.

Ook iets om in de gaten te houden: als er door de updatefunktie van Ubuntu een nieuwe kernel wordt geïnstalleerd, moet je deze ook even overzetten naar de HFS partitie. Voer deze werkzaamheden bij voorkeur uit vöór je de Mac na het installeren van de nieuwe kernel opnieuw opstart!

Start een terminalvenster vanuit Ubuntu en voer de volgende opdrachten in:

• sudo mount /dev/hda6 hfs -t hfs
• cp boot/vmlinux hfs/Systeemmap/Kernels
• cp boot/initrd.img hfs/Systeemmap/Kernels

Sluit het terminalvenster af en start je computer opnieuw op in OS9 (niet in Ubuntu!). In de map Systeemmap/Kernels zijn nu als het goed is de bestanden vmlinux en initrd.img te vinden. Kopieer deze naar de map Linux Kernels in de map waar BootX is geïnstalleerd en overschrijf daarbij de oude bestanden.

Dat was 't. Je kunt nu je volledig bijgewerkte Ubuntubox starten en blij doorprutsen.